2(172)2026 Od Redakcji

    

       

Prawdopodobnie najstarszym i najbardziej rozpowszechnionym wykazem tytułów maryjnych jest Litania Loretańska. Ich liczba i brzmienie zostały ustalone przez Kongregację Świętych Obrzędów w roku 1631 i odtąd, z wyjątkiem nielicznych Kościołów lokalnych, nie były zmieniane aż do 1854. Od ogłoszenia dogmatu o Niepokalanym Poczęciu do końca ubiegłego wieku, Stolica Apostolska włączyła do Litanii siedem nowych wezwań. W bieżącym stuleciu, 20 czerwca 2020, zgodnie z rozporządzeniem papieża Franciszka, Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów włączyła do Litanii jeszcze trzy wezwania: „Matko miłosierdzia”, „Matko nadziei”, „Pociecho migrantów”. Na używanie pierwszego z nich w Polsce, Kongregacja zezwoliła sześć lat wcześniej (8 listopada 2014), a dwa ostatnie Konferencja Episkopatu Polski wprowadziła na posiedzeniu w Częstochowie (26-29 sierpnia 2020). Tymczasem w Kościołach lokalnych, zgromadzeniach zakonnych i wspólnotach wiernych odmawiane są również inne litanie i modlitwy sławiące Maryję coraz nowszymi tytułami. Zatem w zapotrzebowaniu na ich tworzenie nie widać jeszcze oznak kryzysu.

      Cztery lata później (14 kwietnia 2024) papież Franciszek opublikował Orędzie z okazji 70. rocznicy powstania Kongresu Życia Konsekrowanego w Brazylii (jubileuszowa Konferencja odbyła się w czerwcu 2024 w dwu i półmilionowej Fortalezie, w północno-wschodniej Brazylii). W Orędziu tym Franciszek przypisał Matce Bożej jeszcze jeden tytuł: nazwał Najświętszą Maryję Pannę z Aparecidy, ogłoszoną przez Piusa XI Główną Patronką i Królową Brazylii (16 lipca 1930), Matką osób konsekrowanych (Mãe dos consagrados e das consagradas). Do narodowego sanktuarium brazylijskiej Czarnej Madonny w niewielkiej Aparecida na przedmieściach São Paulo (miasto liczy 35 tys. mieszkańców, bazylika mieści 45 tys. wiernych), przybywa co roku 12 mln pielgrzymów, trzykrotnie więcej niż na Jasną Górę.

      Pół roku temu, w liturgiczne wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Różańcowej (7 października 2025), papież Leon XIV zatwierdził Notę doktrynalną Mater Populi fidelis, dotyczącą niektórych tytułów maryjnych, przyjętą podczas Sesji Zwyczajnej Dykasterii Nauki Wiary (26 marca) i opublikowaną w liturgiczne wspomnienie św. Karola Boromeusza (4 listopada). W Nocie jest wyraźnie mniej niedopracowanych miejsc powołujących się na autorytet Jana Pawła II niż w poprzednich dokumentach dykasterii kierowanej przez kard. Victora Manuela Fernandeza, ale te, które tam są, pewnie nie znalazły się tam przypadkiem. Na przykład w punkcie 18 pada ostrożne stwierdzenie, że tytułem Współodkupicielki „św. Jan Paweł II posłużył się przynajmniej siedmiokrotnie”. Miejsca te zostały wyliczone w przypisie 36. To bezpieczna konstatacja, bo faktycznie jest ich więcej. Skoro bowiem w podanej tam homilii z 31 stycznia 1985 papież nie nazwa Maryi literalnie „Współodkupicielką”, lecz mówi o jej „współodkupicielskiej roli” (el papel corredentor), to listę tych dokumentów należy koniecznie uzupełnić na przykład przemówieniem do biskupów amerykańskich podczas wizyty ad limina apostolorum 19 września 1983, w którym Jan Paweł II mówił o „współodkupicielskiej miłości” na wzór tej, jaką Maryja żywiła do Jezusa (co-redemptiv love / as Mary live for Christ), uzasadnionej dosłownym cytatem z Kol 1,24 (filling up what is lacking in the sufferings of Christ for his body, the Chuch). Swoją drogą wiersz ten nie jest przedmiotem zainteresowania Noty, w której użyto zaledwie jego sygnatury (cf. Col 1,24) do uzasadnienia stwierdzenia, że „możemy przedłużać jej owoce [ofiary krzyża] w świecie” (we are able to extend its effects in the world). Tymczasem przypis 36 zamyka takie podsumowanie: „Po spotkaniu Feria IV w ówczesnej Kongregacji Nauki Wiary dnia 21 lutego 1996 r. Jan Paweł II nie będzie już używał tytułu Współodkupicielka. Warto również zauważyć, że tytuł ten nie pojawia się w Encyklice Redemptoris Mater z 25 marca 1987 r., która jest dokumentem par excellence zawierającym wyjaśnienie św. Jana Pawła II dotyczące roli Maryi w dziele Odkupienia”. Wszystko to jest prawdą, ale trudno zrozumieć przemilczanie faktu, że rola ta polega w Redemptoris Mater na macierzyńskim pośrednictwie Maryi.

      Chociaż uwadze autorów Mater Populi fidelis nie umknął cykl 30 katechez maryjnych wygłoszonych przez Jana Pawła II podczas audiencji generalnych w roku 1997 – Nota powołuje się na dwie z nich: tę z 9 kwietnia w punktach 3 i 37b (przypis 8 i 80) oraz tę z 13 sierpnia w punkcie 44 (przypis 95) – niestety treść katechezy z audiencji 1 października, poświęconej w całości Maryi Pośredniczce, została w całości przemilczana, chociaż papież wyjaśnia w niej, dlaczego mimo zastrzeżeń ojców soborowych, używa tego tytułu. Autorzy Noty nie odważyli się napisać, że Jan Paweł II nazywa Maryję „Pośredniczką” (nie licząc wypowiedzi o jej pośrednictwie) kilkanaście razy częściej niż „Współodkupicielką”, ani też przyznać, że sześć razy przypisał Maryi niepoprawny tytuł Pośredniczka wszystkich łask (29 listopada 1978, 21 czerwca 1983, 16 stycznia 1988, 10 kwietnia 1988, 2 lipca 1990, 29 kwietnia 2000). Konsekwentnie nie ma w Nocie odnośników do tych wypowiedzi papieża.

      Bywa, że mimo zamieszczonych odnośników, czytelnik nie sprawdzający na bieżąco treści przypisów znajdujących się kilkanaście stron dalej, nie domyśli się w trakcie pierwszej lektury faktycznego źródła/autora prezentowanych poglądów i przypisze je wymienionej z imienia na początku kolejnego zdania osobie, jak to może się zdarzyć w punkcie 34, chociaż ranga źródła pierwszego zdania (trzy odnośniki do encykliki Jana Pawłą II) jest nieporównywalna do rangi źródła kolejnych trzech zdań (jeden odnośnik do codziennej medytacji Franciszka), a przecież mamy do czynienia z notą dogmatyczną. W każdym razie trzeba docenić to, że ranga przywoływanych w przypisach dokumentów jest zdecydowanie wyższa, niż to miało miejsce w deklaracji Dignitas infinita.

      Publikacja noty Mater Populi fidelis przyczyniła się do odkrycia istotnego zaniedbania redakcji „Życia Konsekrowanego”: od początku istnienia naszego kwartalnika ukazało się w nim 30 artykułów o wpływie Maryi na życie konsekrowane, ale tylko dwa w ostatnich dwóch dekadach. Poprosiliśmy zatem znanych polskich mariologów o pomoc w naprawieniu tego niedopatrzenia i napisanie dla naszych Czytelników artykułów inspirowanych notą Dykasterii Wiary. Jesteśmy im bardzo wdzięczni za podjęcie się tego trudu, którego owoce mamy zaszczyt przedstawić teraz naszym Czytelnikom.